टोपलाल अर्याल
असार १६,२०८१ गुल्मीः शुक्रबार रातिको अविरल बर्षासहितको पहिरोले मालिका गाउँपालिका–६ अर्जेका ५५ बर्षीय भेष बहादुर विकसहितका पाँच जनाले ज्यान गुमाए ।

कामकाजी परिवार । अविरल बर्षातकैबिच दिनभरको थकानका कारण मस्त निद्रामा थिए, विक परिवार । बेतोड बर्षातका कारण खसेको पहिरोले कसैलाई पनि व्युँतिन दिएन् ।

रातिदेखि पहिरोमा बेपत्ता भेषबहादुरसहित श्रीमती ४८ बर्षीया सुन्तली विक, बुहारी २६ बर्षीया सीता विक, नातिनी ८ बर्षीया सपना र ८ महिनाकी विपना विकको शव स्थानीय र सुरक्षाकर्मीले निकाले । अहिले पोष्टमार्टमका लागि सवैजनाको शब गुल्मी अस्पताल तम्घासमा राखिएको छ । न घर न परिवार । मृत शरिरको भेट र काजकिरियाको लागि परदेशमा रहेका तीन छोराहरु पीडाकाबिच घर फर्किदैछन् ।

त्यस्तै १६ साउन ०७७ मा घरमाथिबाट ठुलो ढुङ्गासहितको पहिरो खसेपछि रुरु क्षेत्र गाउँपालिका–५ बम्घाका ३३ बर्षीय राजु माझीले श्रीमती ३० बर्षीया बिना, १० बर्षका छोरा सागर, सात बर्षका हेमन्त र १० महिनाकी छोरी बिनिता गुमाए । राजु परदेश भएकाले बँचे अरु केहि रहेन् । कोभिडको बिषय परिस्थितीमा राजुले परिवार गुमाएको पीडामाथि क्वारेन्टाइनकै बिचमा अन्तिम संस्कार गरे ।

६ साउन ०७६ सालमा सत्यवति गाउँपालिका–४ मा माथिबाट आएको पहिरोले घर पुरेपछि छलि विकसहित एकै परिवारका नौ जनाले ज्यान गुमाए । भने सत्यवति गाउँपालिका–३ ठुलो लुम्पेकका तिलकुमारी तरामु र छोरा दर्शन तरामुले ज्यान गुमाए । असार ०७७ मा इस्मामा पहिरोले दुई जनाले ज्यान गुमाएका थिए । भने ५ असार ०७१ सालमा तत्कालिन अग्लुङ्ग गाविस–८ निपानेमा घर माथिबाट पहिरो खसेपछि ६३ बर्षीय भविलाल कुवंरसहित एकै परिवारका नौ जनाले ज्यान गुमाएका थिए । एक दशक यताको तथ्यांकका आधारमा मदाने, सत्यवती, रुरुक्षेत्र, मुसिकोट, इस्मा र मालिकामा गरेर ३२ जनाले ज्यान गुमाएका छन् । सयौँ परिवार विस्थापित भएका छन् ।
हिउँदमा आगो बर्षातमा बाढी पहिरोको कहर
हिउँदमा आगो र बर्षातमा बाढीपहिरोबाट पीडित बन्ने नियतनै बनेको छ । भर्खरैको हिउँदमा आगोको बितण्डा गुल्मीले खेपेको छ । जसका कारण ७२ घरपरिवार घरबास बिहिन बने । मनसुन सुरु हुने बित्तिकै मानवीय तथा भौतिक क्षति सुरु भएको छ । यसवर्ष धेरै बर्षात हुने भएकाले बाढी र पहिरोबाट मानवीय तथा भौतिक क्षति बढीनै हुने अनुमान गरिएको छ । गुल्मी पनि बाढी र पहिरोको दृष्टिकोणले जोखिमपूर्ण जिल्ला हो ।

गुल्मीको जिल्ला बिपद् पूर्वतयारी तथा प्रतिकार्य योजना ०८१ अनुसार जिल्लाका ४० स्थान बाढी र एक सय २४ स्थान पहिरोको जोखिममा रहेका छन् । मुसिकोट नगरपालिकाका १० स्थान बाढी र १६ स्थान पहिरोको जोखिममा छन् । छत्रकोट गाउँपालिकाका १४ स्थान बाढी र २५ स्थान पहिरो, इस्माका सात स्थान बाढी र १० स्थान पहिरो, चन्द्रकोटका पाँच स्थान बाढी र १० स्थान पहिरो तथा मदानेका ३० स्थान पहिरोको जोखिममा रहेका छन् ।
मालिकाका नौ स्थान बाढीको जोखिममा छन् । भने सवै वडा पहिरोको जोखिममा छन् । ती मध्येपनि १८ स्थानलाई बिशेष क्षेत्रको रुपमा राखिएको छ । यसै गरेर हरेक स्थानीय तहका थुप्रै स्थान बाढी र पहिरोको जोखिममा छन् । नयाँ जनप्रतिनिधिका नयाँ नीति कार्यक्रममा पहिरो प्रभावितको पुनस्र्थापना वा जोखिम न्यूनीकरणको विषयमा ठोस योजना समावेश छैनन् ।

बिपद्का आश्रय स्थल बन्दै विद्यालय
बाढी र पहिरोबाट विस्थापितलाई लामो समय राख्ने स्थानीयस्तरमा संरचना छैनन् । ०७६ सालमा पहिरोले बिस्तापित सत्यवतिका करिव तीन सय परिवार लामो समय बिद्यालयमा बसे । बिस्थापित परिवार राख्ने उपयुक्त स्थान नहुँदा बिद्यार्थीहरुको पठ्नपाठन प्रभावित बन्यो । ०७७ को पहिरोमा इस्माका अधिकांश प्रभावित बिद्यालयमा राख्नुको बिकल्प भएन । अहिले आगलागीबाट बिस्थापित परिवारको लागि पनि थुपै्र बिद्यालय सेल्टर बने । बिपद्को पुर्व तयारीभन्दा बिपद्पछि जुध्न पनि स्थानीय सरकार सक्षम छैनन् । स्थानीय सरकारसंग बिपद्का लागि प्रयाप्त श्रोत र साधन तथा उपयुक्त सोँच छैन् । एकपटक ठूलो मानवीय तथा भौतिक क्षति खेपेको सत्यवती गाउँपालिकाले पनि बिपद् पुर्व तयारीका बिषयमा उल्लेख्य योजना बनाउन सकेको छैन् । जिल्ला बिपद् पूर्वतयारी तथा प्रतिकार्य योजना ०८१ को प्रतिवेदन अनुसार १२ स्थानीय सरकारका ९० प्रतिशत बिपद् आश्रय स्थल बिद्यालय भनेर उल्लेख गरिएको छ ।

तिलाचन पाण्डे
असार १६,२०८१ गुल्मीः सत्यवती गाउँपालिका तीन ठुलोलुम्पेकका महिलाहरुले ताजा तरकारी फलाएर जीवनशैली परिवर्तन गर्ने योजनामा रहनुभएको छ । परम्परागत रुपमा तरकारी खेती संगै अन्नबाली लगाउँदै आउनुभएका उहाँहरुले ब्यबसायीक रुपमा ताजा तरकारी खेती गर्ने र आत्म निर्भर बन्ने गरी अगाडि बढेको बताउनुहुन्छ ।

ठुलोलुम्पेकमा १० लाख रुपियाँको प्लाष्टिक टनेल र ताजा तरकारीको बिँउ कृषि ज्ञान केन्द्रले वितरण गरेपछि त्यहाँका महिलाहरुमा आत्म निर्भर बन्ने आत्म विश्वास जागेको हो ।

थुम्का कृषि तथा पशुपालन कृषक समूहमा २१ जना महिलाहरुको समूह रहेको र सबैले बाँसको टनेल घर निर्माण गरेको समूहका अध्यक्ष पूर्णकली तरामुले बताउनुभयो । निर्माण गरेको बाँसको घरमा टमाटर लगाइसकेको बताउनुभयो । अव प्लाष्टिक टनेर राख्ने र ताजा तरकारी पनि फलाउने गरी समूहमा योजना बनाएको उहाँको भनाई छ । बाँसको प्लाष्टिक घरमा टमाटर लगाउँदा घाम पानीले छेक्ने र उत्पादनमा पनि वृद्धि हुने समूहका सदस्यहरुले बताउनुभएको छ ।

गाउँमै रमेर बस्ने र समूहमा ताजा तरकारी फलाएर आर्थिक रुपमा समेत सक्षम बन्ने उहाँहरुको योजना छ । यसका साथै सबै महिलाहरुले समाजको नेतृत्व गर्न सक्ने र ब्यक्तित्व विकास गर्ने गरी आफूहरु सबै अगाडि बढेको उहाँले बताउनुभयो । पहिले आफूहरु अगाडि गएर बोल्न र मनमा लागेका कुराहरु राख्न पनि नसकेको उदाहरण प्रस्तुत गर्दै उहाँले अहिले सबै महिलाहरुले स्पस्ट कुराहरु राख्ने र नेतृत्व गर्न सक्ने बन्दै गएको बताउनुभयो ।

यस्तै थानी बहुउद्येश्यीय कृषि तथा पशुपंक्षी समूहका सदस्य जमुना सिंजालीले महिलाहरु आर्थिक रुपमा पनि सक्षम हुने गरी अगाडि बढेको बताउनुभयो । सानो तिनो रकमका लागि श्रीमानको मुख ताक्न नपर्ने र आफूहरु सक्षम हुँदै गएको उहाँले बताउनुभयो । आफूहरुको समूहमा २४ जना महिलाहरु रहेको र सबैले ताजा तरकारी फलाउन लागेको उहाँको दाबी छ ।
सत्यवती गाउँपालिका वडा नम्वर तीनका वडा अध्यक्ष जितु तरामुले महिलाहरुलाई आर्थिक रुपमा आत्म निर्भर बनाउन टनेल खेती गर्ने ब्यबस्था मिलाएको बताउनुभयो । यसबाट गरिवी निवारण पनि गर्न सकिने र ब्यबसायीक बनाउनका लागि थप टेवा पुग्ने उहाँको विश्वास छ ।

गाउँपालिकाका अध्यक्ष टीकाराम पाण्डेले गाउँमै संभावनाहरु धेरै रहेको बताउनुभयो । गाउँमै कृषि र पशुपालनको माध्यमबाट आमूल परिवर्तन गर्न सकिने बताउँदै उहाँले ब्यबसायीक रुपमा काम गर्न आग्रह गर्नुभयो । कृषकले उत्पादन गरेका कृषि उपजलाई बुटवलको हाट बजारमा सटर खोलेर बिक्री वितरण गर्ने ब्यबस्था गरेकाले बजारको समस्या नभएको उहाँले बताउनुभयो । यसका साथै बाँझो जग्गामा टिमुर, चिया, कफी र अलैचीका बिरुवा रोपण गर्नका लागि पालिकाले अनुदानमा बिरुवाको ब्यबस्था गरेको बताउनुभयो ।

कृषि ज्ञान केन्द्र गुल्मीका प्रमुख नवराज भण्डारीले बालीबस्तु विशेष सघन ब्यबसायीक उत्पादन कार्यक्रम मार्फत प्लाष्टिक घर निर्माण तथा सामग्री हस्तान्तरण गरेको बताउनुभयो । उत्पादनमा वृद्धि गर्नुका साथै आत्मनिर्भर बनाउनका लागि एक सय ५५ प्लाष्टिक घर निर्माण भएकाले प्लाष्टिक टनेल र ताजा तरकरीको बिँउ वितरण गरेको बताउनुभयो ।

कूल १० लाख रुपियाँको बजेटबाट उक्त कार्य गरिएको भण्डारीले बताउनुभयो ।

तिलाचन पाण्डे
असार ११,२०८१ गुल्मी : कालीगण्डकी गाउँपालिका गुल्मीले गाउँपालिका भित्रको बाँझो जग्गालाई पालिकाको स्वामित्वमा ल्याउने भएको छ ।

पालिका भित्रको बाँझो जग्गालाई सदुपयोगमा ल्याउन र बाँझो जग्गा नराख्नका लागि पालिकाले यस्तो नीति लिएको गाउँपालिकाका अध्यक्ष वेदबहादुर थापाले बताउनुभयो । आर्थिक वर्ष २०८१।०८२ को नीति तथा कार्यक्रम मार्फत थापाले बाँझो जग्गालाई पालिकाले स्वामित्व लिई उपयुक्त कृषि कार्यक्रम सञ्चालन गर्ने र बाँझो रहेको जग्गालाई खनजोत गरी प्रयोगमा ल्याउने कृषकलाई अनुदानको समेत ब्यबस्था गर्ने बताउनुभयो ।

यस्तै सामूहिक कृषि खेति प्रर्णलीलाई प्रोत्साहनका लागि पालिकाले अनुदान दिने,कृषि तथा पशु वीमामा अनुदान, उत्कृष्ट कृषक तथा कृषि समूह पहिचान गरी सम्मान , सुन्तला पकेट क्षेत्रको बिस्तार, सुन्तलाबाट जाम,जुस र जेली तथा सौन्दर्यका सामग्रीहरु बनाउने कार्यलाई प्राथमिकता दिई स्थानीय मदिरालाई ब्राण्डिङ गर्ने जस्ता कार्यलाई नीति तथा कार्यक्रममा समावेश गरिएको र सोही अनुसारको बजेटको ब्यबस्था गरिएको प्रमुख प्रशासकीय अधिकृत नरेश गिरीले जानकारी दिनुभयो ।

यस्तै पालिकाले गर्भवती महिलालाई निःशुल्क र अन्य बिरामीहरुलाई सहुलियत दरमा एम्बुलेन्सको ब्यबस्था गरेको छ । गर्भवती तथा सुत्केरी महिलासंग उपाध्यक्ष कार्यक्रम र छोरी जन्मिदा सहयोग गर्ने कार्यक्रमलाई समेत निरन्तरता दिने नीति तथा कार्यक्रममा उल्लेख गरिएको छ ।

यस्तै आगामी आर्थिक वर्षमा पालिका भित्रका करिब तीन हजार पाँच सय घरधुरीमा एक घर एक धाराको कार्यक्रमलाई सम्पन्न गर्ने गरी नीति लिइएको र सोही अनुसार बजेटको ब्यबस्था गरिएको गिरीले बताउनुभयो ।

पालिकाले आर्थिक वर्ष २०८१।०८२ का लागि कालीगण्डकी गाउँपालिकाले आर्थिक वर्ष २०८१।०८२ का लागि सोमबार करिब ५४ करोड नौ लाख ९५ हजारको बजेट ल्याएको छ । जस अन्र्तगत चालु तर्फ ३८ करोड ६६ लाख ९४ हजार र पुँजीगत तर्फ १५ करोड ४३ लाख तीन हजारको अनुमानित बजेट उपाध्यक्ष मञ्जुकुमारी दर्लामीले प्रस्तुत गर्नुभएको छ ।

महेश बोहरा

असार ११,२०८१ गुल्मी :गुल्मी जिल्लाको चन्द्रकोट गाउँपालिकाले आर्थिक वर्ष २०८१/८२ का लागी कुल ५० करोड ३४ लाख १० हजार ३ सय ४२ रुपैयाँको बजेट सार्वजनिक गरेको छ ।

चन्द्रकोट गाउँपालिका गुल्मीको १५ औ गाउँसभाको पहिलो तथा दोश्रो बैठक असार १० गते सोमबार सम्पन्न भएको छ । पहिलो बैठकमा गाउँसभा अध्यक्ष युवराज खत्री क्षेत्रीले पेश गर्नुभएको आर्थिक वर्ष २०८१/०८२ को बार्षिक नीति तथा कार्यक्रम पारित भएको छ ।

सभाको पहिलो बैठकमा सभामा प्रतिनिधित्व गर्नुहुने विभिन्न राजनीतिक दलका प्रतिनिधिहरुले अधिवेशन सफलताको शुभकामना मन्तब्य राख्नुभएको थियो । दोश्रो बैठकमा गाउँपालिका उपाध्यक्ष विष्णु प्रसाद भण्डारीले पेश गर्नुभएको आर्थिक वर्ष २०८०/०८१ को लागि तय भएको आर्थिक विधेयक २०८१ पेश सँगै पारित भएको छ । बैठकमा विनियोजन विधेयक २०८१ एवम् आर्थिक वर्ष २०७९/०८० को यथार्थ, चालू आ.व. २०८०/०८१ को संशोधित अनुमान तथा आगामी आर्थिक बर्ष २०८१/०८२ को अनुमानित व्यय सहितको बार्षिक बजेट तथा कार्यक्रम पेश गर्नुभएको थियो ।

सभाको बैठकमा उपाध्यक्ष भण्डारीले आगामी आर्थिक वर्ष २०८१/०८२ का लागि कुल ५० करोड ३४ लाख १० हजार ३ सय ४२ रुपैयाँको बजेट सार्वजनिक गर्नुभएको हो । चालु खर्च तर्फ ३१ करोड ४१ लाख ७८ हजार ३ सय ९४ (६२.४१ प्रतिशत) यस्तै पुँजीगत तर्फ १८ करोड ९२ लाख ३१ हजार ९ सय ४७ (३७.५९ प्रतिशत) बजेट सभामा पेश गर्नुभएको छ । गाउँसभाको चालु अधिवेशनको तेश्रो बैठक २०८१ असार १६ गते बिहान ११ बजे बस्ने गरी आजको लागि स्थगित गरिएको छ ।

गाउँपालिकाले पर्यटन, कृषि, रोजगार, शिक्षा,स्वास्थ्य, स्थानिय उत्पादन प्रवद्र्धनमा बिशेष जोड दिएको छ । आफ्नै उत्पादन खाउँ, चन्द्रकोट मै रमाउँ भन्ने नाराका साथ उत्पादनमा जोड दिने अनुदानका कार्यक्रमहरु ल्याएको चन्द्रकोट गाउँपालिकाका अध्यक्ष युवराज केसीले जानकारी दिनुभयो ।

विकटलाई निकट बनाउने अभियान अन्र्तगत पूर्वाधारका कार्यक्रमहरु, उज्यालो पालिका बनाउने अभियानमा सडक बत्ती जडान गर्ने जस्ता कार्यक्रमहरु यसपालिको बजेटमा प्राथमिकतामा परेको गाउँपालिका अध्यक्ष केसीले जानकारी दिनुभयो ।

तिलाचन पाण्डे
असार ९,२०८१ गुल्मीः मदाने गाउँपालिकाले एकल पुरुष र महिलाका लागि निर्वाह भत्ताको ब्यबस्था गर्ने भएको छ ।

आर्थिक बर्ष २०८१÷८२ को नीति तथा कार्यक्रम प्रस्तुत गर्दै अध्यक्ष महेन्द्रबहादुर कँुवरले ४५ वर्ष उमेर कटेका पुरुष र ४०वर्ष उमेर कटेका एकल महिलाकाहरुका लागि जीवन निर्वाह भत्ताको ब्यबस्था गरिएको बताउनुभयो ।

एकल महिला र पुरुषहरु एकल भएको महशुस नगराउन र उहाँहरुको साथमा गाउँपालिका रहेको अनुभुति दिनका लागि यस्तो नीति लिएको गाउँपालिकाले जनाएको छ ।

यस्तै पालिकाले छोरी बुहारी उच्च शिक्षा कार्यक्रमलाई पनि प्रथामिकता साथ राखेको छ । उहाँहरुलाइ उच्च शिक्षा लिनबाट पछाडि नपरुन भन्ने उद्येश्यले यस्तो नीति लिएको गाउँपालिकाले जनाएको छ ।

पालिकाले आन्तरिक आय वृद्धि गर्नका लागि करको दायरालाइ फराकिलो बनाउने गरी नीति लिएको छ । युवाहरूलाई खेलप्रतिको मोह बढाउनका लागि एक वडा एक कभर्ड हलको ब्यबस्था गर्ने गरी पालिकाले नीति लिएको छ ।

पछिल्लो समयमा युवाहरु विदेश होइन बिजनेश भन्ने नीतलाई पालिकाले प्राथमिकता दिउको जनाएको छ । युवाहरुलाई स्वदेशमै ब्यबसायीक कृषि र पशुपालनको माध्यमबाट रोजगारी सिर्जना गर्ने र स्वदेशमानै टिकाई राख्नका लागि पालिकाले प्राथमिकता दिएको जनाएको छ ।