दिवाकर पोख्रेल
देउखुरी, साउन २९ गते : दाङको लमही र यस आसपासमा उत्तर दक्षिणका खोलाहरु छन् । जुन चुरे पहाड हुदै दक्षिण बगेका छन् । हिउँदमा यि खोलामा पानी निकै कम बग्ने गर्छ । तर, बर्खाको समयमा खोलामा ठुलो बाढी आउने गर्छ । चुरे पहाड हुदै दक्षिण बग्ने खोलाको क्षेत्र मिचेर व्यक्तिगत संरचना बनाउने क्रम सुरु भएको छ ।

बजार बिस्तार हुदै जाँदा खोलाको भाग अतिक्रमण गरेर व्यक्तिगत संरचना बनाउने क्रम सुरु भएको हो । लमही नगरपालिका वडा नं. ४ स्थित अर्नहवा खोला मिचेर व्यक्तिगत संरचना बनाउने काम भइरहेको छ । लमही नगरपालिका वडा नं. ५ निवासी प्रताप केसीले खोला मिचेर पक्कि संरचना बनाउन थाल्नु भएको हो ।

खोला क्षेत्र मिचेर पक्कि संरचना बनाउदा पनि सम्वन्धित निकायले चासो दिएका छैनन् । लमही नगरपालिकाका प्रमुख जोगराज चौधरी, उपप्रमुख लक्ष्मी योगी र न्यायिक समितिका सदस्य केशव अधिकारी लगायतको टोलीले केही दिन अघि स्थलगत अनुगमन गरेको थियो ।

सो क्रममा खोला मिचेर संरचना नबनाउन निर्देशन दिएको थियो । तर, त्यो निर्देशन विपरित अहिले पनि त्यहाँ संरचना बनाउने काम चलिरहेको छ । यसपाली राम्रो संग पानी नपरेको र खोलामा बाढी नआएको मौका छोपेर व्यक्तिगत संरचना खडा गर्न थालिएको हो । यसरी खोलाको क्षेत्र मिचेर पक्कि संरचना बनाउदा आफुहरुको जग्गा कटान हुने जोखिम रहेको स्थानीय मिनबहादुर केसीले बताउनु भयो ।‘आफ्नो मनोमानी ढंगले संरचना बनाउने काम जारी छ ।

अहिले बनिरहेको संरचनाका कारण अर्काे किनारमा कटानको जोखिम बढ्यो’केसीले भन्नुभयो–‘सार्वजनिक सम्पत्ति माथी व्यक्तिगत रजाई चलिरहेको छ । यसमा सरोकारवाला निकायले ध्यान दिन जरुरी छ ।’

पूर्व पश्चिम राजमार्गको क्षेत्र समेत मिचिएको छ । पक्कि वाल उठाएर जग्गा सुरक्षीत गर्ने र त्यस माथी संरचना बनाउने उद्देश्य देखिन्छ । यसरी खोलाको क्षेत्र मिचेर पक्कि संरचना बनाउदा भविस्यमा जोखिम हुन सक्ने भन्दै ध्यानकर्षण गराइएको छ ।‘हामी एक पटक पुगेका थियौं । विम ढलाई गरेर संरचना उठाईदै थियो,रोक्न भन्यौं’न्यायिक समितिका सदस्य केशव अधिकारीले भन्नुभयो–‘हामीले नबनाउन भनेर फर्कियौं ।
तर, अहिले पनि बनिरहेको छ भन्ने सुनेका छौं ।’ खोलाको क्षेत्र मिचेर पक्कि संरचना बनाउन थालेको बिषयमा वडा कार्यालयमा मौखिक उजुरी परेको वडा अध्यक्ष सुवास न्यौपानले जानकारी दिनुभयो ।‘हामी कहाँ मौखिक उजुरी आएको छ ।

लिखित रुपमा जानकारी दिनुहोस भनेका छौं’उहाँले भन्नुभयो–‘खोलाको क्षेत्र मिचेर व्यक्तिगत संरचना बनाउन पाईदैन । हामी नियमन गछौं ।’ स्थानीय बासिन्दाले हाल बनाईसकेको संरचनाले समेत असर गर्ने भन्दै काम रोक्नुका सट्टा बनाएको संरचना भत्काउनुपर्ने अडान राखेका छन् । खोला क्षेत्र मिचेर घर बनाइरहेका प्रताप केसीले जग्गा सुरक्षाको लागी मात्रै संरचना बनाएको दावी गर्नु भयो ।‘खोलाको क्षेत्र छोडिएकै छ । यसमा माटो हालेर अग्लो गराउछु’उहाँले भन्नुभयो–‘खोलाको पानी बग्ने भाग छदै छ ।’
खोलाको क्षेत्रमा घडेरी र पक्कि घर
खोलाको क्षेत्र मिचेर पक्कि संरचना बनाउने रोग नयाँ होइन । विगतका दिनहरुमा खोला क्षेत्र मिचेर पक्कि संरचना बनाउने काम चलिरहेको छ । यस बिषयमा स्थानीय सरकारले ध्यान दिएको पाईदैन् । सामान्य रुपमा टहरो बनाएर बस्ने, विस्तारै भोगचलन गर्ने र त्यहाँ पक्कि संरचना बनाउने यस प्रकारको समस्या बढ्दै गएको छ ।

घर बनाउदा पनि खोलाको भाग मिचेर बनाउने, पछी पानी निकास नहुदा जोखिम बढ्ने देखिएको छ । लोहटिया सोता, लमही सोता, सुनखोली सोता, अर्नहवा र बगई सोता पर्छन् । कतिपय ठाउँमा घडेरी बनाएर विक्रि गरिएको छ भने, कतै पक्कि घरहरु बनाइएको छ । विगत देखीनै यस प्रकारको काम हुदै आएको देखिन्छ । लालपुर्जा नभएको र नापी नभएकाले पनि जसले जग्गा चर्चिएको छ । उसैले संरचना बनाउने क्रम बढेको देखिन्छ ।