चैत १९,२०७९  गुल्मी: जिल्लाको धुर्कोट गाउँपालिका –१ नयाँ गाउँमा रैथाने विउपलको प्रदर्शनी गरिएको छ । स्थानीयस्तरमा रैथाने विउपलको संरक्षण गर्ने उद्देश्यले त्यसको प्रदर्शनी गरिएको हो ।

प्रर्दशनीमा ७९ प्रजातिका रैथाने विउपल राखिएको थियो । त्यहाँ पुग्ने किसानले आवश्यक पर्ने विउ लैजाने र आफुसँग भएको विउ प्रदर्शनीमा राख्ने गरेका थिए । प्रदर्शनीमा लट्टे, सेतो सिलम, कालो सिलम, मेथी, काल जिरा, कालो तिल, चनसुर, फापर, फिलेङ्गे, कौडे मकै, स्थानीय सेतो, तोराया, तोरा, चिचिण्डो, घिरौंला, लौका, झुसे करेला, कवेली, बर्खे सोस्ता, मुले सिमी, सिमी असारे, हिउँदे सिमी, घिउ सिमी, बकुले सिमी, सानो सेतो केराउ, सरसिम, धनिया, चिप्ले भिण्डी, मास, झलिंगे, गहत, अरहर, खैरो भट्टमास, कवेली, जौ, स्थानीय ठूलो गहुँ, सानो टुडे गहुँ, धान, हाँसा गहुँ, कोदो, तरुल, गिठा, स्थानीय अदुवा ,स्थानीय बेसार, भुई स्याउ लगायतका स्थानीय विउपल राखिएको थियो ।

कार्यक्रममा रासायनिक मल र विषादीको प्रतिस्थापनका लागि सहभागीहरुलाई जिवा अमृत र विजा अमृतको महत्व तथा फाईदाको बारेमा समेत जानकारी गराइएको थियो । कृषि प्राविधिक भावना महत र मदन जिसीले जिवा अमृत र विजा अमृतका बारेमा जानकारी गराउनुको साथै बनाउने अभ्यास पनि गराएका थिए ।

कार्यक्रममा कृषि ज्ञान केन्द्र गुल्मीका प्रमुख नवराज भण्डारीले कृषकहरुलाई रैथाने विउको प्रयोग गर्न आग्रह गरे । उनले हाईव्रिड विउपलको प्रयोग भन्दा पनि रैथाने विउपलको प्रयोग गर्नु अहिलेको आवश्यकता र राम्रो हुने बताए । प्रमुख भण्डारीले भने ‘रैथाने विउपलको प्रतिस्थापन गर्दे गर्दा उत्पादनमा ह्रास आई श्रीलंकामा जस्तै नेपालमा पनि भोकमरीको अवस्था सिर्जना हुन सक्छ, त्यसतर्फ सबैले ध्यान दिऊ ।’ रैथाने विउपलको संरक्षण गर्नुको साथै उन्नत जातका विउपलको प्रयोग गरी उत्पादन बढाउन उनले कृषकलाई आग्रह गरे । उनले भने ‘खेतमा जस्तो फल्छ, पेटमा त्यस्तै जाने हो,त्यसकारण विषादी रहित उत्पादन गरौं ।’

कार्यक्रममा वडा अध्यक्ष चेतमान कुंवर,कार्यपालिका सदस्य विमला पाध्यवति सुनार, वडा सदस्य चन्द्र सुनार, सामाजिक जागरण तथा विकास अभियान (साडेक) नेपालका कार्यकारी निर्देशक विष्णु प्रसाद भण्डारी लगायतले रैथाने विउको प्रयोग गरी उत्पादन बढाउनुपर्नेमा जोड दिए ।

KZE Misereor Germany को आर्थिक सहयोग कारितास नेपालको सञ्चालन र सामाजिक जारण तथा विकास अभियान (साडेक) नेपाल गुल्मीको साझेदारीमा सञ्चालित सामाजिक कल्याण र दिगो कृषिका लागि महिला सशक्तिकरण कार्यक्रम अन्र्तगत Asian pasific / Apex को आर्थिक सहयोग र नयाँ गाउँ झल्याकोट कृषि तथा पशुविकास महिला सहकारी संस्थाको आयोजनामा विउपल प्रदर्शनी कार्यक्रम गरिएको हो । सहकारीका अध्यक्ष गोमादेवी पोखरेलको अध्यक्षता, सदस्य राधा पोखरेलको स्वागत, साडेक नेपालका लेखापाल वसन्त खत्रीको सञ्चालनमा कार्यक्रम भएको थियो ।

चैत १८,२०७९ गुल्मीः गुल्मीको किरण पुस्तकालय तम्घासद्धारा प्रदान गरिने जानकी साहित्य पुरस्कार २०८० आख्यानकार हरिप्रसाद भण्डारीलाई प्रदान गर्ने भएको छ ।
जिल्लाको धुर्कोट गाउँपालिका बस्तु गुल्मीमा जन्मेर (हाल तिलोत्तमा–८ दीपनगर, रुपन्देही) आख्यानकार भण्डारीलाई प्रदान गर्ने निर्णय भएको किरण पुस्ताकालयका साहित्यकार दीन पन्थीले बताए ।

उक्त पुरस्कार चैतको राम न्वामीको अबसरमा घोषणा गर्ने र मोती जयन्तीको अबसर पारेर प्रदान गर्ने गरिन्छ । पुरस्कृत आख्यानकार भण्डारीका चिराग (लघुकथा संग्रह) – २०४७, अस्वीकृत कथाहरू (कथा संग्रह)– २०५८, अविरल यात्रा (लघुकथा संग्रह) – २०६३, चरीका रमाइला कथा (बालकथा संग्रह) २०६७ रहेका छन् । त्यस्तै काला सर्पको खोजी (लघुकथा संग्रह) – २०६७, कुनमिनको सेरोफेरो (नियात्रा)–२०६९ मनको आँखा (बालकथा संग्रह ) – २०६९ रहेको छ । गोनू झा र चोरहरू (बालचित्र कथा) –२०७०, धनञ्जय गोत्रीय भणडारीहरूको वंशावली– २०७०, सुनको झ्याल (बाल उपन्यास) – २०७४ का साथै विभिन्न पत्रपत्रिकामा कथाहरू प्रकाशित छन् ।

पुरस्कार साहित्यमा रुचि राख्ने स्व. जानकी ज्ञवाली गौतमको सम्झनामा उहाँको परिवार र पुस्तकालयको सम्झौताअनुसार गुल्मी जिल्लामा जन्मेर साहित्य सिर्जना गर्ने वा गुल्मीलाई केन्द्रमा राखेर साहित्य सिर्जना गर्ने साहित्यकारहरूलाई प्रदान गरिन्छ । हालसम्म २०७३ सालमा स्थापना भएको उक्त पुरस्कार यसभन्दा अगाडि सूर्यबहादुर सेन वलीले २०७५ सालमा भागीरथी श्रेष्ठले २०७६ सालमा, रामप्रसाद पन्तले २०७७ सालमा र नारद गौतमले २०७८ सालमा र रुद्र ज्ञवालीले २०७१ सालमा प्राप्त गरिसकेका छन् ।

साहित्यकार, समाजसेवी एवं महिला अधिकारकर्मी समेत रहेकी ज्ञवालीको ०७३ साल मंसिर १२ गते अल्पायुमै निधन भएको थियो । स्वर्गीय जानकी ज्ञवाली गौतमले साहित्य तथा समाज सेवाको क्षेत्रमा पु¥याएको योगदानलाई स्मरणीय बनाउन परिवारजनले जानकी ज्ञवाली गौतम प्रतिष्ठान स्थापना गरेका छन् ।

प्रतिष्ठानको तर्फदेखि जानकी साहित्य पुरस्कारको लागि १ लाख ५१ हजार १सय ५१ रुपैयाँको अक्षय कोष किरण पुस्तकालयमा स्थापना गरिएको छ । सोही अक्षय कोषको व्याजबाट प्रत्येक वर्ष गुल्मी जन्मभूमी तथा कर्मभूमी भई इतिहास, कला, साहित्यमा योगदान पु¥याउने व्यक्तिलाई जानकी साहित्य पुरस्कार प्रदान गर्ने गरिएको किरण पुस्तकालयका अध्यक्ष शशि पन्थीले बताए ।