तिलाचन पाण्डे
साउन ६,२०८० गुल्मीः छत्रकोट गाउँपालिकालाई पूर्ण पोषणमैत्री स्वास्थ्य संस्थायुक्तगाउँपालिका घोषणा गरिएको छ ।

शनिबार एक कार्यक्रमकाबीच गाउँपालिकाका १४ वटै स्वास्थ्य संस्थाहरुले पोषण सम्बन्धी सबै सूचकहरु पूरा गरेकाले गाउँपालिकाका अध्यक्षतथापालिका स्तरिय पोषण कार्यक्रमको गुणस्तर सुधार सुनिश्चितता कार्यसमितिका अध्यक्ष रामप्रसाद पाण्डेयले पालिकालाई पोषण मैत्री स्वास्थ्य संस्थायुक्त गाउँपालिका घोषणा गर्नुभएको हो ।

२०७९ जेठ १६ गते वडा नम्वर २ को पल्लिकोट स्वास्थ्य चौकीलाई पोषणमैत्री स्वास्थ्य संस्था घोषणा गरिएको अभियानले आज सार्थकतापाएको स्वास्थ्य शाखाका प्रमुख श्यामसुन्दर पोखरेलले जानकारी दिनुभयो ।

महिलाहरु गर्भवती भएपश्चात नियमित जाँच ,सुत्केरी जाँच, आइरनको मात्रा पूरा, संस्थागत सुत्केरी, बच्चा जन्मेको एक घण्टाभित्रमा स्तनपान, पूर्ण स्तनपान, समयमै थप खानाको सुरुवात ,भिटामिन ए र जुकाको औषधि, बालभिटा, झाडा पखलाको समयमा जिंकचक्की र पुनर्जलिय झोलको प्रयोग र २६ हप्तासम्म आइरन तथा फोलिक एसिड चक्की पाएका किशोरीहरुको संख्या ९० प्रतिशत भन्दा माथि भएको अवस्थामा पोषणमैत्री स्वास्थ्य संस्था घोषणाका लागि आवश्यक सूचकहरु पूरा हुने पोषणमैत्री स्वास्थ्य संस्था कार्यन्वयन निर्देशिका २०७९ मा उल्लेख छ ।

निर्देशिकाअनुसार लामो समय देखी स्वास्थ्यकर्मी , स्वास्थ्य संस्था,महिला स्वास्थ्य स्वंयसेविका,स्वास्थ्यशाखा ,पालिकातथा स्वास्थ्य संस्था स्तरीय पोषण कार्यक्रमको गुणस्तर सुधार समिति एंव लक्षित समुदायमा प्राविधिक सहकार्य गरी यस अवस्थामा गाउँपालिका पुगेको पोषणविद् लिलबहादुर नेपालीले जानकारी दिनुभयो ।

यस अभियानमा १२ वटा अनिवार्य मापदण्ड र १६ वटा पोषणमैत्री सूचकहरु रहेकाले त्यी सबै कार्य पूरा गरी पालिकालाई घोषणा गरिएको स्वास्थ्य शाखाले जनाएको छ ।

यस अभियानमा पालिका अन्र्तगतका सबै स्वास्थ्यकर्मी ,जनप्रतिनिधिहरु र सरोकारवालाको ठूलो साथ र सहयोगले मात्रै अभियानले पूर्णता पाएको शाखाले जनाएको छ ।

कार्यक्रमका प्रमुख अतिथि जिल्ला समन्वय समिति गुल्मीका प्रमुख द्रोर्णबहादुर खत्रीले पालिकालाई घोषणामा मात्रै सीमित नराखी दीर्घकालिन रुपमाकायम राख्नुपर्नेमा जोड दिनुभयो ।

पालिका अध्यक्ष रामप्रसाद पाण्डेले स्वास्थ्य क्षेत्रलाई पालिकाले पहिलो प्राथमिकता दिएकाले घोषणलाई दीर्घकालिन रुपमाकायम राख्ने गरी कार्य गर्ने प्रतिबद्धता ब्यक्त गर्नुभयो ।
घोषणा कार्यक्रममा सहयोग गर्ने स्वास्थ्य संस्थालाई सम्मान गरिएको थियो ।

तिलाचन पाण्डे
साउन ६,२०८० गुल्मीः गुल्मीमा गत साउनदेखी असार मसान्तसम्म १५ हजार ८६ जनाले राहदानी बनाएका छन् ।

जिल्ला प्रशासन कार्यालय गुल्मीका अनुसार गत साउन महिनामा एक हजार २४६, भदौमा एक हजार ५८,असोजमा एक हजार ९७, कार्तिकमा एक हजार ६०,मंसिरमा एक हजार २७२, पुसमा एक हजार ३७४, माघमा एक हजार ३६५ फागुनमा एक हजार ३२३ ,चैतमा एक हजार ३०३ ,वैशाखमा एक हजार १५५, जेठमा एक हजार ६६० र असारमा एक हजार १७२ जनाले राहदानी बनाएको प्रशासन जिल्ला प्रशाासन कार्यालय गुल्मीका प्रशासकीय अधिकृत नरेश गिरीले जानकारी दिए ।
राहदानीबाट यस समय अवधिमा सात करोड ३१ लाख ९० हजार राजश्व संकलन भएकोे प्रशासनले जनाएको छ ।

आर्थिक वर्ष २०७८।०७९मा सात हजार ४०९ जनाले राहदानी बनाएका थिए भने जसबाट तीन करोड ७१ लाख ६७ हजार राजश्व संकलन भएको थियो ।

आर्थिक वर्ष २०७७।०७८ मा दुई हजार २४५ जनाले राहदानी बनाएको जिल्ला प्रशासन कार्यालय गुल्मीका प्रशासन फाँटका नायव सुब्बा प्रेमराज खनालले जानकारी दिए । सो समयमा राहदानीबाट १ करोड ८६ लाख ६० हजार रुपैयाँ राजश्व संकलन भएको कार्यालयले जनाएको छ ।

१० हजार बढीले लिए नयाँ नागरिकता
गत साउन महिनादेखी असार मसान्तसम्म्म जिल्ला प्रशासन कार्यालय गुल्मीबाट वंशजको आधारमा १० हजार ३६७ जनाले नागरिकता लिएका छन् । यस्तै बैबाहिक अंगितकृत अन्र्तगत १५ जना , जन्मको आधारमा नागरिकता प्राप्त गरेका बाबु आमाका छोराछोरीलाई बंशजको आधारमा ४ जना , नाबालक परिचयपत्र ५७९ जनाले लिएका प्रशासन कार्यालयले जनाएको छ ।यस अवधिमा छ हजार ४५१ जनाले नागरिकताको प्रतिलिपि लिएको प्रशासनको विवरणमा उल्लेख छ ।

१८ हजार बढीले दर्ता गरे परिचयपत्र

एक वर्षको अवधिमा १८ हजार १८३ जनाले राष्ट्रिय परिचयपत्रका लागि विवरण दर्ता गराएका छन् । जसमध्ये छ हजार ५६६ जना महिला र ११ हजार ६१७ जनाले विवरण दर्ता गराएका हुन् । यस अवधिमा ७२५ जनाले राष्ट्रिय परिचयपत्र लिएको प्रशासनको वार्षिक विवरणमा उल्लेख छ ।

तिलाचन पाण्डे
साउन ६,२०८० गुल्मीःसुन्दा पनि अचम्म लाग्न सक्छ मानवले रुखमा घर बनाएर बसे भन्दा । तर गुल्मीको कालीगण्डकी गाउँपालिका वडा नम्वर २ अर्बेनी खर्कका ६७ वर्षीय ठानीश्वर न्यौपानेले बाँदरबाट मकै खेती जोगाउनका लागि रुखमै घर बनाएर बस्नुभएको छ ।

आफूले लगाएको मकै खेती बाँदरबाट जोगाउनका लागि निकै मुस्किल भएपछि रुखमै घाम पानीबाट बच्नका लागि अस्थायी टहरा अर्थात घर निर्माण गरेर बाँदर धपाउँन बाध्य भएको न्यौपानेले बताउनुभएको छ । अग्लो रुखमा अस्थायी टहरा बनाएर बस्दा धेरै परसम्म बाँदर आएको देख्न सकिने भएकाले मकै खेती जोगाउँन आफूले रुखमा घर बनाएको बताउनुभयो ।

आफू घरमा एक्लै भएको ,दुई हलको बारीमा लगाएको खेती जोगाउन निकै कठिन भएकाले रुखमै अस्थायी टहरा बनाएर बाँदर हेर्नु र धपाउनु वाहेकको विकल्प नभएको न्यौपानेले बताउनुभयो । उमेरले नेटो काट्दै गएको समयमा जेनतेन लगाएको बालीपनि घरमा ल्याउन नपाइने चिन्ताले सताएको भन्दै स्थानीय सरकार पनि दुःखी गरिबको पक्षमा नरहेको उहाँको गुनासो छ ।

स्थानीय ,प्रदेश र सघिय निर्वाचनमा भोट माग्नका लागि बिन्ती बिसाउनेहरु अहिले आफूहरुको स्वार्थ पूरा भएपछि फर्केर नआउने गरेको उहाँको आक्रोश छ । अझै करिब एक महिना मकै बाली जोगाउन रुखमै बास बस्नुपर्ने अवस्था भएको भन्दै उहाँले यस अवधिसम्म बाँदर धपाउनका लागि स्थानीय सरकारले ब्यबस्था गरिदिए मात्र कृषकहरुलाई सरकार भएको अनुभूति हुने बताउनुभयो ।

यस्तै स्थानीय युवा खिमानन्द न्यौपानेले पनि बाँदरले कृषकले लगाएको अन्नबाली नष्ट गरिदिने गरेकाले कृषकहरु सधै मारमा पर्ने गरेको बताउनुभयो । यस्तै समस्याका कारण खेती योग्य जमिन बाँझो हुन थालेको र बसाइँसराइँ गर्नु वाहेकको बिकल्प नभएको उहाँको भनाई छ ।

यता कालीगण्डकी गाउँपालिकाका अध्यक्ष वेदबहादुर थापाले कृषकहरुले लगाएको अन्नबाली जंगली जनाबरहरुबाट जोगाउन समस्या भएको बताउनुभयो । जंगली जनाबरहरुलाई मार्न पनि कानूनले बन्देज लगाएको भन्दै संघिय सरकारले नै उचित ब्यबस्थापन गर्ने नीति ल्याउनुपर्नेमा जोड दिनुभयो । तत्कालका लागि गाउँटोलका स्थानीयहरु मिलेर बाँदरलाई धपाउनु बाहेकको विकल्प नभएको पनि उहाँको भनाई छ ।

जिल्ला समन्वय समिति गुल्मीको सभामा पनि बाँदर लगायत अन्य जंगली जनाबरले किसानहरुले लगाएको अन्नबाली नष्ट गरिदिने गरेकाले उचित ब्यबस्थापन गर्ने नीति बनाउनुपर्नेमा स्थानीय सरकारहरुले जोड दिएका थिए ।

तिलाचन पाण्डे
साउन ३,२०८० गुल्मीः छत्रकोट ४ का ३७ वर्षीय चिरन्जिवी पन्थ २०७५ सालमा गुल्मीबाट छोराछोरीलाई राम्रो शिक्षा दिने र ब्यवसाय गर्ने रहरले बुटवल झर्नुभयो ।

गुल्मीमै बिद्युत क्षेत्रमा काम गर्दै आउनुभएका पन्थलाई समय अनुसार पारिवारीक संगै अन्य आवश्यकताहरु बढ्दै गएकाले ठूलो ठाउँको आवश्यकता भयो र बुटवलमा झरेर साँझेदारीमा होटल खोल्नुभयो । होटलबाट राम्रो आम्दानी हुँदै थियो तर बिडम्वना कोरोनाको लहर देशभर छायो र बिस्तारै होटलहरु बन्द हुँदै गए । त्यपश्चात उहाँले गाउँमै फर्किएर ब्यबसायीक रुपमा कृषि पेशामा लाग्ने सोच गर्नुभयो ।

गाउँमा फर्किएर उहाँले आफनै १७ रोपनी जग्गामा आठ हजार पाँचसय अकबरे खुर्सानीका बिरुवा रोप्नुभयो र खुर्सानी बिक्रीबाटै गत वर्ष पाँच लाख रुपियाँ खर्च कटाएर बचत गर्नुभयो । त्यस पश्चात उहाँले अहिले २० रोपनी स्थानीयको जग्गा लिजमा लिएर २२ हजार बन्दाका बिरुवा रोप्नुभएको छ । त्यस संगै उहाँका दुई वटा लैना गाई र दुई भैसी छन् । उहाँले हाल दैनिक २८ लिटर दुध बिक्री गर्नुभएको छ । त्यसबाट पनि राम्रो आम्दानी भएको उहाँको भनाई छ । यसलाई वृद्धि गरेर दैनिक एक सय लिटरसम्म दुध बिक्री गर्ने गरी आफूले योजना बनाएको उहाँले बताउनुभयो ।

गाउँमै कृषि क्षेत्रमा पाँच हजारको लगानीमा ५० हजारसम्म आम्दामी लिएकोे उदाहरण प्रस्तुत गर्नुहुँदै उहाँले युवाहरुलाई खाडीमा नभई नेपालमै ब्यवसायीक रुपमा कृषि र पशुपालनमा लाग्न सुझाब दिनुभयो । पछिल्लो समय युवाहरु विदेश गएर उर्जावान समय खर्चिने गरेको बताउँदै उर्जावान युवा शक्तिलाई स्वदेशको माटोमै लगानी गरे सुन फलाउन सकिने उहाँको भनाई छ ।

आगामी एक वर्षमा उहाँले कृषि र पशुपालनको माध्यमबाट २० लाख रुपियाँ आम्दानी गर्ने लक्ष्य रहेको बताउनुभयो । आफूले उत्पादन गरेको कृषि उपजको बजारीकरणको ब्यबस्था राज्यले गरिदिएमा उत्पादनमा समस्या नहुने र युवाहरुलाई दीर्घकालीन रुपमा सोही पेशामा टिकाई राख्न सहज हुने उहाँको भनाई छ ।

अहिले आफूलाई बजारीकरणको समस्या नभएको बताउँदै आफूले एक सय देखी पाँच सय रुपियाँसम्म अकवरे खुर्सानीका मूल्य पाएको बताउँदै ८६ रुपियाँ प्रति लिटरमा रिडीको एक दुध डेरीमा दुध बिक्री गर्दै आएको उहाँले बताउनुभयो ।
उहाँका १० वर्षीय छोरा र ६ वर्षीय छोरी छन् । कृषि पेशामा श्रीमतीको ठूलोसाथ रहेको बताउदै नियमित रुपमा दुई जनालाई रोजगारी दिएको पन्थले बताउनुभयो । यो संगै आवश्यकताको आधारमा दैनिक ज्यालादारीमा कामदारहरु प्रयोग गर्दै आएको उहाँको भनाई छ ।

यता कृषि ज्ञानकेन्द्र गुल्मीका प्रमुख नवराज भण्डारीेले युवाहरुलाई ब्यवसायीक रुपमा कृषि र पशुपालनमा टिकाईराख्न प्राविधिक ज्ञान संगै अनुदानको ब्यबस्था गरेको बताउनुभयो । पन्थले संचालन गरेको लुम्बिनी कृषि तथा पशुपंछी फर्मलाई एक लाख रुपियाँ अनुदान प्रदान गरेको भण्डारीले जानकारी दिनुभयो ।