दिवाकर पोख्रेल
देउखुरी, माघ १४ गते । दाङको लमही नगरपालिका वडा नम्बर ६ देउपुरका प्रभात पौडेललाई विद्यालयबाट फर्केदै गर्दा गाडीले ठक्कर दियो ।
गाडी ठक्करबाट सामान्य घाइते भएका पौडेलको छाती र मुखमा चोट लाग्यो, लमहीमा सामान्य उपचार पछि उहाँलाई बुटवलमा पु¥याएर उपचार गरियो । सोही ठाउँकी शान्ता चोधरीको हात झमझमाउने समस्या लिएर लमही अस्पतालमा जानुभयो चेकजाँच भयो, औषधि खानुभयो निको भएन थप सुविधाको लागि बुटवल पुग्नुप¥यो । यि दुइवटा उदाहरण मात्र हो दाङ देउखुरीमा भरपर्दो स्वास्थ्य सेवा नपाउँदा यहाँका सेवाग्राहीहरु सदरमुकाम घोराही र जिल्ला वाहिरै बुटवल र नेपालगंज जानुपर्ने बाध्यता हटेको छैन ।
लुम्बिनी प्रदेशको स्थायी राजधानी क्षेत्रमै सामान्य सेवा सुविधा समेत नपाउँदा सेवाग्राहीले स्वास्थ्य क्षेत्रमा तीन तहकै सरकार उदासिन रहेको आरोप लगाउँछन । राजपुर गाउँपालिका वडा नम्बर ४ का गंगाराम यादवले स्थानीय स्तरमा आफुहरुले स्तरीय सेवा सुविधा पाउने कुरा सपना नै भएको बताउनुहुन्छ । उहाँ भन्नुहुन्छ । ‘देउखुरी क्षेत्रमा स्तरीय अस्पतालको आवश्यक छ, राजमार्ग क्षेत्र भएकाले दुर्घटना बारम्बार भइरहन्छ,राजधानी पनि भएकाले सबै प्रकारका स्वास्थ्य सुविधा दिन सक्ने अस्पताल देउखुरीमा आवश्यक छ तर तीनै तहका सरकार उदासिन छन ।’
देउखुरी उपत्यकामा चारवटा पालिका छन् । सबै पालिकामा रहेका अस्पतालमा र स्वास्थ्य केन्द्रमा एमबीबिएस डाक्टरको व्यवस्था पनि छ ,तर सेवा भरपर्दो छैन । लमही नगरपालिकाको मातहतमा रहेको लमही अस्पतालमामा सरकारी दरवन्दी अनुसारका स्वास्थ्यकर्मी नै छैनन ।
सहयोगी संस्था निक साइमनले उपलव्ध गराएका स्वास्थ्यकर्मीको भरमा अस्पताल संचालन भएको छ । अस्पतालमा एकजना एमडी मेडिकल सुपरीटेण्ड, दुइजना मेडिकल अधिकृतको दरवन्दी भएपनि अहिले तीनै जना डाक्टर काममा छैनन । एकजना मेडिकल अधिकृत अध्ययन विदामा रहेको र बाँकी दरबन्दी अनुसारको जनशक्ती पूर्ति नभएको लमही अस्तालका निमिक्त प्रमुख बबी महतले बताउनुहछ । उहाँ भन्नुहुन्छ,दरवन्दी अनुसारको पूर्ण जनशक्ती नभएपनि सहयोगी संस्थाबाट उपलव्ध गराउनु भएका डाक्टर र उपलव्ध जनशक्तीबाट आवश्यक सेवा दिइरहेका छौ ।
यस्तैगरी अन्य शाखामा एक्सरे, ल्याव, प्रसुति,इमरजन्सी लगायतमा पनि दरबन्दी अनुसारको स्वास्थ्यकर्मी छैनन । सरकारी दरबन्दी नभएको स्थानमा समितिको तर्फबाट स्वास्थ्यकर्मीको व्यवस्था गरिरहेको छ । गढवा गाउँपालिकामा पनि अवस्था यस्तै छ । गाउँपालिकाले एमबीबीएस डाक्टरको व्यवस्था गरेपनि अन्य सेवा सुविधाहरु भरपर्दो छैन । राप्ती गाउँपालिकामा दुइवटा अस्प्तालमा छन र प्रस्तावीत अस्पताल भालुवाङ, सिसहनियाँ अस्पताल । भालुवाङमा निक साइमन नामको संस्थाले दूइजना डाक्टरको सुविधा दिएको छ । सिहनियाँ अस्पतालमा राप्ती गाउँपालिकाले आफै एकजना डाक्टरको व्यवस्था गरेको छ ।
देउखुरीमा हुँदैन पोष्टमार्टम
दुर्घटना वा विभिन्न कारणल मृत्यु भएपछि पाष्टमार्टम गर्नुपर्ने कानुनी व्यवस्था भएपनि देउखुरीमा रहेका चारवटा पालिकाभरी नै पोष्र्टमाटमको सुविधा छैन । पोष्र्टमाटमको लागि पोष्टमार्टम घर, तालिम प्राप्त जनशक्ती आवश्यक पर्ने भएकाले आफुहरुले पोष्ट मर्टमको काम गर्न नसकेको राप्ती गाउँपालिका स्वास्थ्य शाखा प्रमुख नारायण रावतले जानकारी दिनुभयो । उहाँले भन्नुभयो,‘देउखुरीमै पोष्र्टमाटम नहुनु राम्रो होइन, राप्ती गाउँपालिकामा यो सुविधा छैन,गर्न आवश्यक छ, विभिन्न प्रक्रिया र आवश्यक जनशक्ती उपलव्ध भएपछि गर्न सकिन्छ ।’
लमही अस्पतालमा विगतमा पोष्ट मार्टमको काम हुने गरेको भएपनि अहिले दरवन्दी अनुसारको डाक्टर सहितको स्वास्थ्यकर्मी उपलव्ध नहुँदा पोष्र्टमाटमको काम हुन सकेको छैन । पोष्टमाटम नहुँदा लास बोकेर घोराही जानुपर्ने बाध्यता रहेको छ । लमही नगरपालिका नगरप्रमुख जोगराज चौधरीले पोष्टमाटमको काम नभएपनि पालिका तहबाट दिलाउनुपर्ने अन्य स्वास्थ्य सेवा सुविधा दिइरहेको बताउनुहुन्छ । दरवन्दी अनुसारको डाक्टर उपलव्ध नभएकोले पोष्ट मार्टमको काम गर्न नसके स्विकार्दै नगर प्रमुख चौधरीले नगरपालिकाले डाक्टरको व्यवस्था गरी अविलम्म पोष्टमाटमको काम गर्ने उहाँको भनाइ छ ।
पोष्ट मार्टमको काम ाभएपनि प्रसुती सेवा, ओपीडी सेवा,सामान्य शल्यक्रिया सेवा लगायतका प्रभावकारी सेवा उपव्ध गराइरहेको लमही अस्पातलको दावी छ । लमही अस्पतालका निमिक्त प्रमुख बबी महतले सेवाग्राहीको इच्छा ठूला र प्रभावकारी सेवा सुविधा प्राप्त गर्नु भएपनि पालिका स्तरबाट दिनुपर्ने सेवा सुविधा भन्दा बढी सुविधा नै लमही अस्पतालले दिइरहेको उहाँको दाबी छ ।
